Mindfulness: het begin
Van waar komt mindfulness nu? De wortels liggen in het Oosten. Maar het is het Westen die enkele oosterse technieken overgenomen en geïntegreerd heeft in een eigen programma. Jon Kabat-Zinn, oprichter en eerste directeur van het Center for Mindfulness, ontwikkelde vanaf 1970 Mindfulness Based Stress Reduction programma (MBSR), een trainingsprogramma voor mensen met chronische medische klachten (fybromyalgie, kanker, pijn, hartziekte,…), Het wordt momenteel in veel ziekenhuizen in de VS en Europa aangeboden als ondersteunende therapie. In zijn belangrijkste werk zegt hij:
"Eenvoudig gezegd is oplettendheid (mindfulness): je van elk moment gewaar zijn. Oplettendheid wordt ontwikkeld door doelbewust aandacht te schenken aan dingen waar we gewoonlijk niet bij stilstaan. Het is een systematische aanpak om nieuwe manieren van controle en wijsheid in ons leven te ontwikkelen, gebaseerd op ons innerlijk vermogen tot ontspanning, aandacht, attention, bewustzijn en inzicht."
Mindfulness, het centrale begrip in de MBSR (Mindfulness Based Stress Reduction), is met heel je aandacht je bewust op iets richten, terwijl je in het hier en nu blijft en niet oordeelt over wat je gewaar wordt. Het komt uit het Sanskriet van het woord vipassana. In het Nederlands vertaalt men het als aandachtgerichtheid. Vipassana is een millennia oude vorm van meditatie afkomstig uit de Boeddhistische traditie en betekent letterlijk: de dingen zien zoals ze werkelijk zijn.
Leven met open aandacht betekent leven in het hier-en-nu. Ook dat kennen we allemaal. We kennen die momenten waarop we met volle aandacht en interesse bij iets aanwezig zijn. We genieten van iets, bv. een mooi natuurlandschap, als de kinderen spelen, met een hobby bezig zijn, een vogel horen fluiten,… Die momenten hebben we graag. Maar er zijn ook minder mooie momenten waar we volledige aandachtig zijn: die enge nachtwandeling in het bos, waar ik verschrikt wegspring omdat een onverwachts knakkend geluid mij achtervolgt! Angst overvalt me. Ik sta stokstijf, voel mijn hart in mijn keel bonzen, hoor elk minuscuul geluid, mijn buik is ingetrokken en ik vergeet bijna te ademen,… Ook dat kan aandachtig aanwezig zijn… als je het op het moment zelf gewaar wordt!
Man 44 jaar, gehuwd, 3 kinderen, hoofdverantwoordelijke bij een grote firma. Heeft depressie en leeft met angst. Hij is niet meer tevreden met zijn situatie en wil eigenlijk iets anders. Hij vindt zijn werk een sleur en ziet de toekomst niet goed meer zitten.
Zijn gezin maakt een moeilijke periode door, de kinderen worden groot, zijn partner wil scheiden.
Zijn zorgen worden groter, hij wordt vele nachten wakker en heeft dan moeite om weer in te slapen. |
Mindfulness als houding
Het denken van de meeste mensen is getraind in het streven naar “meer, beter, leuker, verder, sneller,…” Men is vaak niet tevreden met zijn ervaring of de situatie. En men probeert daar verandering in te brengen. Van kindsbeen af zijn we geleerd om dat wat onaangenaam is zoveel mogelijk te vermijden en dat wat plezierig is willen we steeds meer. Wanneer dit meer willen “gehechtheid” wordt en dit minder “willen” afwijzing dan is er iets dwingends aan de hand. Het voortdurend maar mentaal brouwen om een spanningsvolle situatie toch maar anders te willen (iets wat met er door aan te denken toch niet veranderd!), en dit creëert alleen maar spanning. Stress, depressie, vermoeidheid zijn te verwachte gevolgen.
Mindfulness kun je leren door de aandacht te trainen, en zo op een andere manier omgaan met de moeilijke situatie of de onaangename gevoelens. De training richt zich op de relatie met lichamelijke gewaarwordingen, gedachten en gevoelens. Door op een niet afwijzende en niet-oordelende manier naar de ervaring te kijken wordt het dwangmatige spanningsveld van anders willen en het toch niet kunnen opgeheven. Gevolg: men voelt zich rustiger en vrediger. |
Van doen naar zijn Om dit te bereiken is er een omschakeling nodig van “doen” naar “zijn”. Het is deze vaardigheid dat aangeleerd wordt gedurende het MBSR-programma. Daar waar een kind of volwassene bij een onaangenaam gevoel, bvb. een ruzie met iemand, automatisch geneigd is tot tegenreactie zoals uitschelden of ‘er op slaan’, men zit dus in de doen-modus, zal iemand vanuit de mindfulness attitude eerst halt houden bij wat er aanwezig is in gedachten, gevoelens en lichamelijke gewaarwordingen. Automatisch komt men dan al wat tot rust (zijnmodus) en het reflexmatig gedrag is een halt gehouden. Daarna zal men over het algemeen een betere actie kunnen ondernemen, door bvb. op een rustige communicatieve manier te onderhandelen met de partner. Daar is dus wel eerst een zijnshouding aan voorafgegaan. Klik hier om het trainingsprogramma te bekijken
|
Kinderen en de doe-modus: 'erop los vliegen' |
Twee korte uitzendingen van IOCOB
IOCOB maakte twee korte filmpjes, om je uit te nodigen het hier en nu te beleven.
